Een papieren zwaard

Wat kan een enkel mens doen?

Er is geen ontkomen aan. Het geweld en lijden op onze aarde is onmetelijk groot. Overal bommen en oorlog; onze aarde wordt voortdurend geweld aan gedaan en rechtvaardigheid en solidariteit staan onder druk. Ik kan er niet van wegkijken. Doom-scrolling zonder eind.

En dan is er het nerveuze gevoel iets te moeten doen. Stilzitten en de dingen aankijken lijken zo zinloos. Frustratie en wanhoop groeien. Mijn onmacht brengt me tot handelen; doen wil -nee, moet- ik. En dus redder ik; vergader ik; doneer ik; mediteer en schrijf ik. Tandje erbij hoor ik mijn innerlijke stem zeggen. Op zoek naar ruimte en verlossing zoek ik in oude verhalen en Soetras naar wijsheid en compassie van hen die mij zijn voorgegaan op de Boeddha Weg.

Het Verborgen Licht

Een van mijn meest geliefde 'happy places' is de koan-collectie 'Het verborgen Licht'. In de verhalen en reflecties over en door wijze boeddistische vrouwen vind ik troost en hoop. Het is niet alleen een boek maar vooral ook een plaats waar ik deze vrouwen kan ontmoeten en me kan laten raken in mijn eigen tere en gebroken hart. En daar vond ik deze mooie koan:

Shotaku's papieren zwaard

(Japan, 13e eeuw)

'Shotaku was de derde abdis van Tokeiji. Op een avond keerde ze van een nabijgelegen klooster naar Tokeiji terug, toen een man haar met een zwaard wilde aanvallen en dreigde haar aan te randen.

Ze nam een stuk papier, rolde het op en stak het de man als een zwaard in de ogen. Hij werd door haar spirituele kracht volledig overweldigd en was niet in staat zijn zwaard tegen haar op te heffen.

Hij wendde zich van haar af om weg te rennen, en zij achtervolgde hem met zengebrul, sloeg hem en bracht hem met haar 'zwaard' ten val. Hij nam de vlucht.'

Zoals het soms gaat als je een zen koan op een diep niveau in jezelf tegenkomt, raakte de koan me recht in mijn onrustige, twijfelende hart; een waarneembare trilling waarvoor eigenlijk geen woorden zijn. Het is alsof een sluier ineen keer wordt opgetild en ik voor een ogenblik alles inclusief mijzelf helder zie.

De koan wil ons laten inzien dat wij met verbeelding, en volledige aanwezigheid en inzet het grootste, zelfs levensbedreigend gevaar kunnen trotseren. Het gaat hier vanzelfsprekend niet om magische krachten. Wat is dan die spirituele kracht waarover deze koan spreekt?

Spirituele kracht

De spirituele kracht uit de koan lijkt te hinten naar de kwaliteit van onze geest. Hoe meer rechtop we leven hoe meer onze ware aard tot uitdrukking komt. Als Zen Peacemaker probeer ik in de wereld te staan met hulp van de 3 Tenets: i) een geest van niet-weten; ii) erkennen wat er is; iii) en daarna overgaan tot compassievolle en helende actie. Als mijn handelen op deze wijze ontstaat dan zijn geest, lichaam en bewustzijn een. Er is geen angst of belemmering om te doen wat gedaan moet worden op aangeven van een open geest die heeft waargenomen wat er nu aan de hand is. Een moment van volkomen vrijheid.

Als het lukt om op deze manier 'rechtop' te leven en te handelen krijgt het doen (of soms juist het niet-doen) een gedragenheid en stevigheid die gelijk is aan vlammende zwaard van Manjushri; de bodhisattva van wijsheid. Zelfs een enkel opgerold vel papier in handen van een gewone vrouw kan op die manier een enorme spirituele kracht bevatten die door hebzucht, haat, verwarring en onverschilligheid heen priemt en deze vergiften vermindert of zelfs helemaal vernietigd.

Een hoopvol inzicht. Ah.......!

Een enkel vel papier

De vrouw in de koan heeft slecht één opgerold vel papier in haar handen. Dat doet mij denken aan de woorden van Thich Nhat Hanh; de wijze zenmonnik en vredesactvist: 'In een enkel vel papier zit het hele universum.' Het vel papier kan niet bestaan zonder zon, water, aarde, bomen, insecten en andere dieren, houthakkers, de voorouders van de houtakkers, jou en mij. Interzijn; jij bent omdat ik ben en ik ben omdat jij bent. In het enkele vel papier is daarmee ook de levenskracht van het hele universum gevat. Een machtiger wapen is er niet voorstelbaar.

Een papieren zwaard

De koan lijkt te willen zeggen dat in tijden van onrust en wanhoop het goed is voor ieder van ons mensen om te blijven werken aan de ontwikkeling van onze eigen spirituele kracht door te mediteren, en al die andere dingen te doen die ons in contact brengen met onze Boeddha Natuur. Daar kan ik me in vinden. Het is 'doen' en 'zijn' tegelijk. Op basis van deze spirutele kracht kan ons handelen zijn als een papieren zwaard en in de wereld brengen wat op dit moment nodig is, vrij van angst gesteund door Boeddha, Dharma en Sangha.

Svaha!